VẠCH TRẦN SỰ HẤP DẪN GIẢ TẠO CỦA THUỐC LÁ HÀNH ĐỘNG VÌ SỨC KHỎE THẾ HỆ TƯƠNG LAI

Nhân Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phát động chiến dịch toàn cầu với thông điệp mạnh mẽ: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Chiến dịch năm nay tập trung bóc trần những chiến lược tiếp thị tinh vi, có chủ đích của ngành công nghiệp thuốc lá nhằm vào giới trẻ – thế hệ tương lai đang đứng trước làn sóng bủa vây của các sản phẩm nicotine thế hệ mới. 

Những con số biết nói về "bản án" sức khỏe toàn cầu

Sử dụng thuốc lá từ lâu đã được chứng minh là tác nhân hàng đầu dẫn đến các căn bệnh mạn tính không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, tim mạch và đái tháo đường. 

• Hơn 8 triệu sinh mạng bị cướp đi mỗi năm trên toàn thế giới. 
• 1,6 triệu ca tử vong đau lòng do hút thuốc lá thụ động. 
• Nạn nhân đáng thương nhất là trẻ em: Khoảng 50% trẻ em toàn cầu đang phải phơi nhiễm với khói thuốc, dẫn đến hơn 65.000 ca tử vong mỗi năm ở nhóm tuổi này. 

Bẫy nicotine tinh vi: Khi sự nguy hại "núp bóng" công nghệ thời thượng

Đáng báo động, các tập đoàn thuốc lá đang dồn lực lượng tiếp thị vào trẻ em và thanh thiếu niên. WHO cảnh báo, giới trẻ có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 9 lần so với người lớn. Hiện có khoảng 40 triệu trẻ em (từ 13–15 tuổi) đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá, bao gồm 15 triệu em gắn liền với thuốc lá điện tử.

Dưới vỏ bọc mỹ miều mang tên “công nghệ hiện đại”, “đổi mới sáng tạo”, hay các thiết kế bắt mắt, hương vị đa dạng và chiến dịch quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội, thuốc lá điện tử hay túi nicotine đang biến một thói quen độc hại thành một trào lưu "thời thượng". Sự tinh vi này không chỉ làm gia tăng tỷ lệ nghiện nicotine mà còn đe dọa phá vỡ những thành quả kiểm soát thuốc lá cực kỳ gian nan mà các quốc gia đã xây dựng nhiều năm qua. 

Bức tranh tại Việt Nam: Thách thức từ làn sóng "trẻ hóa"

Tại Việt Nam, công tác phòng chống tác hại thuốc lá truyền thống đã đạt nhiều quả ngọt khi tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc và tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động đều giảm. Tuy nhiên, lỗ hổng lớn lại xuất hiện ở phân khúc thuốc lá điện tử. 

Khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi học sinh từ 13–17 tuổi tăng vọt từ 2,6% (năm 2019) lên đến 8,1% (năm 2023). Giới trẻ rõ ràng đã trở thành mục tiêu béo bở của ngành công nghiệp này thông qua các sản phẩm có tính kích thích và gây nghiện cực cao. 

Hành động quyết liệt từ chính sách đến thực tiễn

Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, Quốc hội Việt Nam đã có những bước đi pháp lý vô cùng quyết liệt:

1. Nghị quyết số 173/2024/QH15: Nghiêm cấm hoàn toàn các hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
2. Luật Đầu tư số 143/2025/QH15: Bổ sung quy định cấm kinh doanh các sản phẩm nguy hại này. 

Ngay sau khi luật đi vào cuộc sống, số ca ngộ độc do thuốc lá điện tử tại các cơ sở y tế đã giảm rõ rệt, việc quảng cáo công khai trên mạng xã hội cũng bị đẩy lùi. Dẫu vậy, cuộc chiến này vẫn còn gian nan khi thống kê chỉ ra có tới 82,5% điểm bán lẻ vi phạm quy định trưng bày thuốc lá, vô tình biến các cửa hàng thành rào cản trá hình thu hút trẻ em. Đây là khoảng trống lớn cần sự vào cuộc, thanh tra và xử lý nghiêm khắc từ các cơ quan chức năng. 

Chung tay vì một thế hệ trẻ không khói thuốc

Chiến dịch năm 2026 của WHO là lời kêu gọi khẩn thiết gửi tới các quốc gia: Hãy nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện hệ thống chính sách để bảo vệ thanh thiếu niên khỏi cạm bẫy nicotine. 

Bên cạnh các chế tài nghiêm khắc, việc trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh, đồng thời tăng cường các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá tại các cơ sở y tế chính là giải pháp cốt lõi để giảm nhu cầu sử dụng, hướng tới một xã hội khỏe mạnh, văn minh và hoàn toàn không khói thuốc. 

Tài liệu tham khảo: (Theo tài liệu từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá - VINACOSH)

Nguyễn Thị Luyến – Phòng Công tác xã hội